Okudu\u011fum kitapta b\u00f6ceklerin yavrular\u0131na bak\u0131m vermediklerini, yavrunun d\u00fcnyaya geldi\u011fi andan itibaren d\u00fcnyadaki tehlikelere kar\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na oldu\u011funu anlat\u0131yor ve diyordu ki, “belki de b\u00f6cekler bu sebeple \u00e7ok yavruluyorlar. E\u011fer \u00e7ok yavru olursa, birka\u00e7\u0131n\u0131n hayatta kalma ve soyun devam\u0131 ihtimali art\u0131yor.” \u00d6te yandan ke\u00e7i, fare ve geyik gibi insan da yeni do\u011fan yavrusuna belirli bir s\u00fcre bak\u0131m veriyor. Fare \u00e7ocuklar\u0131na av stratejilerini, geyik g\u00fcvenli g\u00f6\u00e7 yollar\u0131n\u0131, ku\u015f u\u00e7may\u0131 \u00f6\u011fretiyor. Anne-yavru aras\u0131nda devam eden bu s\u00fcrecin amac\u0131 yavruyu ya\u015fama haz\u0131rlamak ve onun hayatta kalma \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131rmak. Hayvanlarda yavru bak\u0131m\u0131, yavru ba\u015f\u0131n\u0131n \u00e7aresine bakacak duruma geldi\u011finde kesin bir \u015fekilde bitiyor ve yeni gen\u00e7 hayata at\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Kitab\u0131 okurken bizi -modern insan\u0131- d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemiyorum. Toplumlar modernle\u015ftik\u00e7e insanlar\u0131n daha az \u00e7ocuk sahibi olmas\u0131n\u0131 mesela. T\u00fcm ilgi, sevgi, kaynak ve dikkatimizi az say\u0131daki evlad\u0131m\u0131za verdi\u011fimizde onlar\u0131n daha iyi bir ya\u015fam sahibi olmas\u0131n\u0131 (hayatta kalmas\u0131n\u0131) sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle mi az \u00fcr\u00fcyoruz? Peki modern insanda yavru bak\u0131m\u0131 neden bir t\u00fcrl\u00fc bitemiyor? Yirmi ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocu\u011funun s\u0131rt\u0131na bez koyan, yeti\u015fkin \u00e7ocu\u011funa tencereyle yemek ta\u015f\u0131yan, \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi \u00e7ocu\u011funun durumunu konu\u015fmak i\u00e7in hocas\u0131na giden ebeveynler…<\/p>\n
Bu sorular\u0131n cevaplar\u0131 beni a\u015f\u0131yor elbette, sosyologlar, antropologlar dururken. Merak\u0131m baki, ba\u015fka bir konuya kay\u0131yor dikkatim. Hayvanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131na bak\u0131m verdikleri s\u00fcre boyunca tek ama\u00e7lar\u0131 onlar\u0131n hayatta kalma becerilerini geli\u015ftirmek: kendini avc\u0131lardan nas\u0131l korur, hangi b\u00f6lgeler g\u00fcvenlidir, yiyecekler rakip hayvanlardan nas\u0131l gizlenir? Son derece hedef odakl\u0131 ve ger\u00e7ek\u00e7i bir s\u00fcre\u00e7. Modern ebeveyne bak\u0131yorum sonra: kendime, size ve di\u011ferlerine. Akl\u0131ma k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131mla yapt\u0131\u011f\u0131m sohbet geliyor. K\u0131z\u0131mla ya\u015f\u0131t \u00e7ocuklar\u0131 olan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m diyor ki \u201cO kadar kapal\u0131 ya\u015f\u0131yorlar ki pandemi sebebiyle, biraz d\u00fcnyadan haberleri olsun diye Grammy \u00f6d\u00fcllerini izlettim ge\u00e7en g\u00fcn.\u201d Dinlerken dikkatimi \u00e7ekmeyen bu sohbet, sonras\u0131nda zihnimde uzun uzun yank\u0131lan\u0131yor. Biz b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015f yap\u0131yoruz. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n yabanc\u0131 dil, enstr\u00fcman \u00e7alma, spor, kodlama, satran\u00e7, dans \u00f6\u011frenmesi i\u00e7in y\u0131rt\u0131n\u0131yor; Prof. Dr. Acar Balta\u015f Hoca\u2019n\u0131n dedi\u011fi gibi zekan\u0131n sadece bir \u00f6zelli\u011fi olan haf\u0131zaya dayanan s\u0131navlarda y\u00fcksek not almalar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131 g\u00f6stergesi say\u0131yoruz.<\/p>\n
\u015eimdi g\u00f6zlerimizi kapat\u0131p manzaraya farkl\u0131 bir yerden bakal\u0131m. 2019 y\u0131l\u0131 temmuz ay\u0131nda, yani \u00e7ok de\u011fil bir bu\u00e7uk y\u0131l kadar \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnya nas\u0131ld\u0131? Konserlerde, restoranlarda, tiyatro salonlar\u0131nda omuz omuza insanlar; \u00e7ocuklar\u0131 sabah servise yeti\u015ftirme tela\u015f\u0131, h\u0131nca h\u0131n\u00e7 pazarlarda ve AVM\u2019lerde al\u0131\u015fveri\u015f, u\u00e7ak ve otob\u00fcs yolculuklar\u0131, kalabal\u0131k tatiller. \u201cBir g\u00fcn bilinmeyen bir hastal\u0131k \u00e7\u0131kacak ve evlere kapanacaks\u0131n\u0131z, \u00e7ocuklar okula, siz i\u015fe gidemeyeceksiniz, \u00fc\u00e7 ki\u015fi yan yana olmaya hasret kalacaks\u0131n\u0131z!\u201d deseler inan\u0131r m\u0131yd\u0131k?<\/p>\n
Biz, \u201cmodern insan\u201d. \u0130nsanl\u0131k tarihinde ya\u015fanan ac\u0131 ve felaketlerden muaf oldu\u011funu zanneden, gelece\u011fin sadece zihninde canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen ve \u00f6tesini hayal edemeyen cahil canl\u0131. Yavrusu birka\u00e7 yabanc\u0131 dil konu\u015fur, iyi okullardan diplomalar al\u0131r ve sosyal-sanatsal-sportif becerilerini geli\u015ftirirse hayatta ba\u015far\u0131l\u0131 ve mutlu olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen naif canl\u0131.<\/p>\n
Size b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 anlatay\u0131m m\u0131? Ge\u00e7en ak\u015fam Interstellar\u2019a denk geldim, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce oynayan g\u00fczel bir bilim kurgu. Gelecekte ge\u00e7en hikayede baba, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n durumunu g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in okula gidiyor ve \u00f6\u011fretmenden o\u011flunun \u00fcniversiteye gitmeyecek \u015fekilde y\u00f6nlendirilece\u011fini \u00f6\u011freniyor. Kendisi m\u00fchendis oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7ocu\u011funun \u00e7ift\u00e7i olmas\u0131 gerekti\u011fini savunan \u00f6\u011fretmene \u00e7ok sinirleniyor. \u00d6\u011fretmen sakince \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor babaya: \u201cBizim daha fazla m\u00fchendise de\u011fil \u00e7ift\u00e7iye ihtiyac\u0131m\u0131z var. \u0130nsanlar\u0131n ihtiyac\u0131 olan \u015fey yiyecek; televizyon de\u011fil.\u201d<\/p>\n
Birka\u00e7 y\u0131l evvel b\u00fcy\u00fck salg\u0131nlar\u0131 anlatan filmleri keyifle, b\u00fcy\u00fck bir \u00fctopyaym\u0131\u015f gibi izleyen insan de\u011filim ben art\u0131k. Duydu\u011fum bu c\u00fcmle beni derinden sars\u0131yor ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Gelecek ger\u00e7ekten de bizim d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi mi olacak? Yapay zekan\u0131n evlerimizi y\u00f6netti\u011fi, hayat\u0131 kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, yedek par\u00e7a organlar\u0131n \u00fcretilip insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn uzayaca\u011f\u0131 ve bamba\u015fka mesleklerin icra edilece\u011fi bir gelece\u011fimiz olaca\u011f\u0131ndan emin miyiz? Yoksa iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden gittik\u00e7e kurakla\u015fan, k\u0131tl\u0131kla, a\u00e7l\u0131kla, felaketlerle bo\u011fu\u015fan bir d\u00fcnya m\u0131 var gelecekte? An itibariyle her \u015feyimizi ilk senaryoya yat\u0131r\u0131yoruz. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131 o d\u00fcnya i\u00e7in haz\u0131rl\u0131yor, o d\u00fcnyada hayatta kalacak \u015fekilde yeti\u015ftiriyoruz. Ya o d\u00fcnya hi\u00e7 var olmayacaksa? Ya \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n hayatta kalmak i\u00e7in topra\u011f\u0131, suyu, bitkileri, g\u00fcne\u015fi, ya\u011fmuru bilmeleri gerekiyorsa? Ya topra\u011f\u0131 beceriyle ekip bi\u00e7meleri, hangi iklimde hangi bitkinin yeti\u015fece\u011fi konusunda uzman olmalar\u0131 gerekiyorsa? Ya k\u0131s\u0131tl\u0131 kaynaklarla ya\u015famak zorunda kalacaklar\u0131 i\u00e7in \u00f6rne\u011fin pancar\u0131n hem yapra\u011f\u0131n\u0131 hem k\u00f6k\u00fcn\u00fc nas\u0131l de\u011ferlendirece\u011fini, pancardan ka\u00e7 \u00e7e\u015fit yiyecek yapabilece\u011fini, yemekten kalan art\u0131\u011f\u0131n hayvanlara nas\u0131l yem yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bilmesi gerekiyorsa? Ya yer alt\u0131 suyu nas\u0131l bulunur, ya\u011fmur suyu nas\u0131l toplan\u0131r, su tekrar tekrar nas\u0131l kullan\u0131l\u0131r bunu bilmek hayati olacaksa? Ya saf ebeveynleri gibi fay hatt\u0131 \u00fczerine kurulmu\u015f, sular y\u00fckselince yok olacak deniz kenar\u0131 \u015fehirlerde de\u011fil de da\u011flarda tepelerde bir ya\u015fam in\u015fa etmesi gerekti\u011fini bilmesi gerekiyorsa? Teknolojik aletler olmadan y\u00f6n bulmas\u0131, kendisini ve ailesini s\u0131cak tutmas\u0131, hastalanan sevdi\u011fine bitkilerle nas\u0131l yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini bilmesi gerekiyorsa? As\u0131l gereken hayvanlarla, bitkilerle b\u00f6l\u00fc\u015ferek, beraber ya\u015famay\u0131 bilmekse ne olacak?<\/p>\n
Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerle bo\u011fu\u015furken \u201cBal \u00dclkesi\u201d diye bir film izliyorum. Da\u011f ba\u015f\u0131nda ya\u015fl\u0131 annesiyle beraber ya\u015fayan ve t\u00fcm ge\u00e7imini ar\u0131c\u0131l\u0131k yaparak sa\u011flayan bir kad\u0131n\u0131n hikayesi. Bir g\u00fcn yandaki araziye kalabal\u0131k bir aile yerle\u015fiyor ve onlar da ar\u0131c\u0131l\u0131k yapmaya ba\u015fl\u0131yorlar. Kahraman\u0131m\u0131z bal hasat etme zaman\u0131 geldi\u011finde yeni ar\u0131c\u0131 olan kom\u015fusuna diyor ki \u201cBal\u0131n tamam\u0131n\u0131 almayacaks\u0131n, bal\u0131 ar\u0131larla b\u00f6l\u00fc\u015feceksin, yoksa sen de a\u00e7 kal\u0131rs\u0131n, ar\u0131lar da\u201d. A\u00e7 g\u00f6zl\u00fc kom\u015fu onu dinlemiyor ve daha \u00e7ok kazan\u00e7 i\u00e7in bal\u0131n tamam\u0131n\u0131 al\u0131yor. Sonu\u00e7ta hepsi a\u00e7 kal\u0131yorlar.<\/p>\n
\u00c7ocuklar\u0131m\u0131za bu anlay\u0131\u015f\u0131 \u00f6\u011fretiyor muyuz? Onlara (toplumsal d\u00fczenin dayatt\u0131\u011f\u0131 k\u0131z-o\u011flan ayr\u0131m\u0131 olmadan, \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fam var olma sava\u015f\u0131nda cinsiyete bakm\u0131yor) kendilerine k\u0131yafet dikmeyi, \u00f6rg\u00fc \u00f6rmeyi, evdeki ufak tamirat\u0131 yapmay\u0131, tur\u015fu kurmay\u0131, yo\u011furt mayalamay\u0131, sirke yapmay\u0131 \u00f6\u011fretiyor muyuz?<\/p>\n
Bana sorarsan\u0131z, amac\u0131m\u0131z di\u011fer t\u00fcm canl\u0131lar gibi, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n hayatta kalma \u015fanslar\u0131n\u0131 artt\u0131rmak ve rahat bir ya\u015fam s\u00fcrmelerini sa\u011flamaksa etrafl\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamam\u0131z gerekiyor. Modern zaman ebeveyni de yavrusu da modern d\u00fcnyan\u0131n aniden ge\u00e7mi\u015fte kald\u0131\u011f\u0131 bir senaryoda hayatta kalamayacak. Ben bunun olmayaca\u011f\u0131ndan emin de\u011filim. Bir anne olarak gelece\u011fin nas\u0131l \u015fekillenece\u011fini bilemesem de ihtimalleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp, yavrumun bilgi ve becerilerini ona g\u00f6re artt\u0131rma \u015fans\u0131m var. Sadece okul ba\u015far\u0131s\u0131, yabanc\u0131 dil, dans, yoga ve kodlama ile olacak i\u015f de\u011fil, bunu g\u00f6r\u00fcyorum. O y\u00fczden atalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6\u011frenerek b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc her \u015feyi, \u00f6nce kendim \u00f6\u011frenip sonra \u00e7ocu\u011fuma \u00f6\u011fretmeye niyetliyim. Bu yaz\u0131y\u0131 sevgiyle uzat\u0131lm\u0131\u015f dost\u00e7a bir tavsiye olarak okumu\u015f olman\u0131z\u0131 ve \u201cen ak\u0131ll\u0131 canl\u0131 biziz\u201d yan\u0131lsamas\u0131ndan tez zamanda kurtulup, fareler kadar bilge olabilmemizi dilerim.<\/p>\n
Photo by\u00a0Magdaline Nicole<\/a><\/strong>\u00a0from\u00a0Pexels<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Okudu\u011fum kitapta b\u00f6ceklerin yavrular\u0131na bak\u0131m vermediklerini, yavrunun d\u00fcnyaya geldi\u011fi andan itibaren d\u00fcnyadaki tehlikelere kar\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na oldu\u011funu anlat\u0131yor ve diyordu ki, “belki de b\u00f6cekler bu sebeple \u00e7ok yavruluyorlar. E\u011fer \u00e7ok yavru olursa, birka\u00e7\u0131n\u0131n hayatta kalma ve soyun devam\u0131 ihtimali art\u0131yor.” \u00d6te yandan ke\u00e7i, fare ve geyik gibi insan da yeni do\u011fan yavrusuna belirli bir s\u00fcre […]<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":8905,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11,30],"tags":[277,499,502,610],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8904"}],"collection":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8904"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8904\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}