Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ne derece \u00f6nemli ve ger\u00e7ekten ki\u015filer i\u00e7in bir koruma sa\u011flayabilir mi? Birlikte inceleyelim.<\/p>\n
Bili\u015fim toplumunda \u00fcretmek i\u00e7in bilgi stratejik bir konumdad\u0131r ve bu bilgiyi yaymak i\u00e7in teknolojik ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Bu ba\u011flamda bili\u015fim toplumundaki ki\u015filer bir \u015feyler \u00fcretmeye ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131nda bu \u00fcretimi yine teknolojik ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Ki\u015filerin bir \u015feyler payla\u015fmaya veya \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ne kadar \u00f6zg\u00fcn oldu\u011fu bir tart\u0131\u015fma konusudur. Bir video i\u00e7erik \u00fcreticisini \u00f6rnek verelim, kendi imkanlar\u0131yla yay\u0131nc\u0131l\u0131k yap\u0131yor ve payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 video binlerce insan taraf\u0131ndan taklit edilebiliyor ya da bilerek veya bilmeyerek ba\u015fka bir \u00fcreticinin video i\u00e7eri\u011fini taklit edebiliyor. Buradan hareketle ki\u015filer her ne kadar \u00f6zg\u00fcn olduklar\u0131n\u0131 iddia etseler de k\u00fcreselle\u015fen d\u00fcnyada tamamen birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00fcretimler yapmak s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/strong><\/p>\n Konuya bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131lacak olursa dijital ortamda \u00fcretici olan hemen hemen hi\u00e7 kimse tamamen \u00f6zg\u00fcn i\u00e7erik \u00fcretiyorum ve bunun \u00fczerinde hak sahibiyim diyemeyecek konumdad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc geleneksel medyan\u0131n aksine dijital medyada \u00fcretici ve t\u00fcketici s\u0131n\u0131rlar\u0131 net de\u011fildir.<\/strong> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde teknolojik ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanan herkes neredeyse bir yazar veya bir yay\u0131nc\u0131 kimli\u011finde oldu\u011fundan dolay\u0131 haklar\u0131 tespit etmek ve hak sahibi oldu\u011funu ispatlamak olduk\u00e7a zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Fikri m\u00fclkiyet zihinsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde her t\u00fcrl\u00fc kullan\u0131m hakk\u0131n\u0131n m\u00fclkiyeti anlam\u0131na gelmektedir; bilginin m\u00fclk edinilecek bir nesne olarak g\u00f6r\u00fclmesidir. Burada \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken \u015fey ise asl\u0131nda bilginin tek bir ki\u015fiye ait olup olamayaca\u011f\u0131 konusudur. Bunu \u015fu \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz: Ki\u015fi bir karar al\u0131rken her defas\u0131nda \u00f6zg\u00fcr oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr fakat ki\u015fiyi bir yapboz gibi d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ve o yapbozun her bir par\u00e7as\u0131n\u0131 ki\u015finin bug\u00fcne kadar kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 ki\u015filer ve maruz kald\u0131\u011f\u0131 konular olarak g\u00f6relim. Bu durumda ki\u015fi ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcr bir karar verebilir mi? Tabii ki hay\u0131r. Bilgi de t\u0131pk\u0131 buna benzer. Ki\u015finin hi\u00e7bir \u015feyden etkilenmeden bilgi \u00fcretebilmesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Ki\u015fi o g\u00fcne kadar herkesten ve her \u015feyden soyut bir \u015fekilde ya\u015famad\u0131ysa pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u0130nsan\u0131 insan yapan \u015fey ve belki de \u00fcretmesini tetikleyen \u015fey o g\u00fcne kadar olan \u00f6\u011fretileridir.<\/strong> Bu durumda ki\u015fi bir yapboz ve o g\u00fcne kadar kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 insanlar ve konular da bu yapbozun par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden bilgi asl\u0131nda ki\u015fiye de\u011fil topluma \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. E\u011fer bilgi \u00fczerinde hak iddia edersek \u00fcretti\u011fimiz bilginin arzulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerlere gelme ihtimali de d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bilgi payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ve topluma yarar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131nda bilgidir. Keza bilgi d\u00fcnya ilk varoldu\u011fundan beri binlerce y\u0131ll\u0131k insan \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn sonucudur. Bilim ve bilgi insanl\u0131\u011fa aittir ve t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Teknolojinin geli\u015fmesiyle birlikte bilginin anlam\u0131 hem de\u011fi\u015fmi\u015f hem de bunu k\u00fcresel bazda kontrol etmek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 bir duruma gelmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, dna kriptolojisi alan\u0131nda hak talep etmek olduk\u00e7a zordur.<\/p>\n Fikri m\u00fclkiyet hakk\u0131na ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan bakarsak sarfedilen emek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ekonomik bir hak talep ediliyor. Bu da bili\u015fim toplumu i\u00e7in beyhude bir \u00e7aba gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ki\u015fiyi \u00fcretmek i\u00e7in tetikleyecek olan \u015fey fikri m\u00fclkiyetten do\u011fan ekonomik haklar m\u0131d\u0131r, yoksa bilginin ne kadar yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve insanlar\u0131n bu bilgiden ne kadar yararland\u0131\u011f\u0131 m\u0131d\u0131r?<\/strong> Bilgiyi burada somut bir \u00f6rnek olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele ald\u0131k. S\u00f6z konusu \u00fcretilen herhangi bir i\u00e7erik olabilir fakat hepsi yine bilgide temellenir.<\/p>\n \u0130\u015fin ba\u015fka bir boyutu da \u00fcretici olan insan\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kurulu\u015flar. Bir ki\u015fi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kurumda bir \u015fey yaratt\u0131\u011f\u0131nda bu hak ki\u015fiye de\u011fil de kurulu\u015fa ait oldu\u011funda burada fikri m\u00fclkiyetin ya da telif hakk\u0131n\u0131n asl\u0131nda \u00fcreten i\u00e7in bir \u015fey ifade edemedi\u011fini, ger\u00e7ek bir koruman\u0131n da s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Eme\u011finin k\u0131ymeti bilinen ve yeterli deste\u011fi g\u00f6ren hi\u00e7 kimsenin bu tarz haklara bili\u015fim toplumunda ihtiyac\u0131 yoktur.<\/p>\n Son olarak \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m gibi payla\u015f\u0131ma dayanan bir \u00f6rnek verelim. Burada konu haklardan elde edileceklerden daha \u00fcst bir konumdad\u0131r.<\/p>\n \u00d6zetle \u00fcretimin sadece k\u00e2r amac\u0131yla de\u011fil, insanlar\u0131n mutlulu\u011fu ve geli\u015fimi i\u00e7in yap\u0131lan bir sistemde fikri m\u00fclkiyete ve bu m\u00fclkiyetin yaratt\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7lara ihtiya\u00e7 yoktur.<\/p>\n \u2022<\/p>\n Photo by\u00a0David McEachan<\/a><\/strong>\u00a0from\u00a0Pexels<\/a><\/strong><\/p>\n Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ne derece \u00f6nemli ve ger\u00e7ekten ki\u015filer i\u00e7in bir koruma sa\u011flayabilir mi? Birlikte inceleyelim. Bili\u015fim toplumunda \u00fcretmek i\u00e7in bilgi stratejik bir konumdad\u0131r ve bu bilgiyi yaymak i\u00e7in teknolojik ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Bu ba\u011flamda bili\u015fim toplumundaki ki\u015filer bir \u015feyler \u00fcretmeye ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131nda bu \u00fcretimi yine teknolojik ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Ki\u015filerin bir \u015feyler […]<\/p>\n","protected":false},"author":46,"featured_media":8409,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[9,41],"tags":[235,338,395,397],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8375"}],"collection":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/users\/46"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8375"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8375\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8375"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8375"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<\/h6>\n
Dijital Topuklar’da yaz\u0131lan yaz\u0131lar, yazar\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve fikirlerini yans\u0131tmakta olup, Dijital Topuklar’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini temsil etmeyebilir.<\/h6>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"