{"id":7077,"date":"2018-10-05T17:54:18","date_gmt":"2018-10-05T14:54:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.dijitaltopuklar.com\/?p=7077"},"modified":"2018-10-05T17:54:18","modified_gmt":"2018-10-05T14:54:18","slug":"su-ikincillik-konusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/2018\/10\/su-ikincillik-konusu\/","title":{"rendered":"\u015eu ikincillik konusu…"},"content":{"rendered":"

Kad\u0131nlar evrensel olarak ikincil midir? \u00d6nce soruyu a\u00e7mak gerek. Tek ba\u015f\u0131na \u015fu “evrensel” teriminin bile insan\u0131 d\u00fcnyan\u0131n ve evrenin merkezine koyan bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck kabul\u00fcn\u00fcn g\u00f6stergesi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ancak biz bunu bir kenara koyup daha temel ba\u015fka bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck kabul\u00fcne odaklanal\u0131m: Erke\u011fin kad\u0131na olan \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc. Oda\u011f\u0131m\u0131z kad\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in kad\u0131n \u00fczerinden tan\u0131mlayacak olursak; kad\u0131n\u0131n toplumdaki ikincilli\u011fi, ikincil konuma itilmesi ya da erke\u011fe ba\u011fl\u0131 olmas\u0131. Toplumsal cinsiyet rollerine ba\u011fl\u0131 e\u015fitsizlikten ve kad\u0131na y\u00f6nelik bask\u0131dan bahsetmek i\u00e7in antropoloji “ikincillik”<\/em> terimini kullan\u0131yor.<\/p>\n

Peki \u015f\u00f6yle soral\u0131m: D\u00fcnyada t\u00fcm zamanlarda ve t\u00fcm insan topluluklar\u0131nda, kad\u0131n erkek kar\u015f\u0131s\u0131nda ikincil midir?<\/strong> \u0130lgin\u00e7tir ki 1960’larda fark\u0131ndal\u0131kla ba\u015flayan sorgulama s\u00fcrecinde sorulan ilk soru bu de\u011fil, evrensel kabul edilen ikincilli\u011fin nedenidir. ‘Kad\u0131n neden evrensel olarak ikincildir?’<\/em> sorusuna verilen ilk yan\u0131tlar ise al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuz \u00fczere biyolojik a\u00e7\u0131klamalara s\u0131rt\u0131n\u0131 yaslar. Bu biyolojik belirlenimci yakla\u015f\u0131m kad\u0131n\u0131n kas g\u00fcc\u00fcn\u00fc, hamilelik ve emzirme gibi s\u00fcre\u00e7leri ikincillik i\u00e7in yeterli kabul eder. Bu yan\u0131tlar doyurucu de\u011fildir elbette.<\/p>\n

“Neden?” sorusuna verilen bili\u015fsel yakla\u015f\u0131ml\u0131 yan\u0131tlar da vard\u0131r. Bu yap\u0131salc\u0131 yakla\u015f\u0131mlar insan zihninin d\u00fcnyay\u0131 ikili z\u0131tl\u0131klarla kavrad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinden hareket eder. \u0130yi-k\u00f6t\u00fc, do\u011fum-\u00f6l\u00fcm, do\u011fru-yanl\u0131\u015f, temiz-kirli, g\u00fczel-\u00e7irkin… Bu yakla\u015f\u0131m esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda en temel ikili z\u0131tl\u0131klardan biri de kad\u0131n ve erkektir. Di\u011fer ikili z\u0131tl\u0131klardan farkl\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde biri di\u011ferinden daha olumlu de\u011fildir. Birinin di\u011ferinden \u00fcst\u00fcn kabul edilmesinin nedeni bir di\u011fer ikili z\u0131tl\u0131kla olas\u0131 ili\u015fkisinde aran\u0131r. Do\u011fa ve k\u00fclt\u00fcr.<\/strong> \u0130\u015fte Amerikal\u0131 antropolog Sherry Ortner da kad\u0131n\u0131n ikincilli\u011fini bu ikili z\u0131tl\u0131k \u00fczerinden tart\u0131\u015f\u0131r.(*)<\/p>\n

Bu yakla\u015f\u0131m k\u00fclt\u00fcr\u00fcn insan\u0131n do\u011faya h\u00fckmetmesi sonucunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 fikrini esas al\u0131r. \u00d6yle ya, do\u011faya h\u00fckmederek d\u00fczensiz kabul etti\u011fimiz sisteme d\u00fczen vermeye ve onu i\u015flemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Tar\u0131m yap\u0131yor, yemek pi\u015firiyor, do\u011fal kaynaklar\u0131 kullan\u0131yor, \u015fehirler kuruyoruz. Bakarsak ba\u011f oluyor bakmazsak da\u011f…. K\u00fclt\u00fcr sayesinde sadece d\u0131\u015f\u0131m\u0131zdaki do\u011faya de\u011fil kendi do\u011fam\u0131za, bedenimize de h\u00fckmediyoruz. Beslenmeyi, konu\u015fmay\u0131 \u00f6\u011freniyor, tuvalet e\u011fitimi al\u0131yor, y\u0131kan\u0131yor, sosyalle\u015fiyor, \u00e7o\u011fal\u0131yor ve aile kuruyoruz.<\/p>\n

Ortner kad\u0131n\u0131n bedensel fonksiyonlar\u0131 (hamilelik ve emzirme) ve bu fonksiyonlar\u0131 sonucunda \u00fcstlendi\u011fi sosyal roller (\u00e7ocuk yeti\u015ftirme) ile do\u011fayla ili\u015fkilendirilmi\u015f olabilece\u011fini ileri s\u00fcrmektedir.<\/strong> B\u00f6ylece erkek do\u011fal \u00fcretim s\u00fcrecinden muaf olarak yarat\u0131c\u0131 enerjisini teknolojiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme olana\u011f\u0131na sahip olabilmi\u015ftir. Kad\u0131n yok olan canl\u0131lar \u00fcretmekle me\u015fgulken, erkek kal\u0131c\u0131 teknolojilere imza atm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan bili\u015fi de belki erke\u011fi bu \u00f6zellikleri ile \u00fcst\u00fcn kabul etmi\u015ftir ve ikincillik konusu b\u00f6ylece evrensel boyutta s\u00fcrekli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ortner kad\u0131n\u0131n da do\u011fan\u0131n k\u00fclt\u00fcre d\u00f6n\u00fc\u015fmesinde etkin oldu\u011funu ifade eder. Ancak bunun alt kademe bir d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme olarak kabul edilmi\u015f olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. Ev \u00f6l\u00e7e\u011finde bir d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeden bahsediyoruz. \u00d6rne\u011fin evde kad\u0131n yemek yapar ama b\u00fcy\u00fck \u015fefler \u00e7o\u011funlukla erkektir. Yani do\u011fadan k\u00fclt\u00fcre \u00fcst kademe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme erke\u011fin tekelindedir. Ortner insan zihninde erke\u011fin do\u011faya h\u00fckmeden k\u00fclt\u00fcrle e\u015fle\u015ftirilmi\u015f olabilece\u011fini ileri s\u00fcrer.<\/strong> K\u00fclt\u00fcr do\u011fadan \u00fcst\u00fcnse ve ona h\u00fckmediyorsa, erkek de kad\u0131ndan \u00fcst\u00fcnd\u00fcr ve ona h\u00fckmetmektedir.<\/p>\n

Bu e\u015fle\u015ftirme insan bili\u015finin ikili z\u0131tl\u0131klar \u00fczerinden d\u00fcnyay\u0131 anlamland\u0131rmas\u0131na yaslan\u0131r ancak Ortner’\u0131n da kabul etti\u011fi \u00fczere kad\u0131n\u0131n neden ikincil oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamakta yetersiz kal\u0131r. Mutlaka bir e\u015fle\u015ftirme yap\u0131lacaksa do\u011fa neden kad\u0131n yerine saf ve i\u015flenmemi\u015f \u00e7ocukla e\u015fle\u015ftirilmesin? Kad\u0131n do\u011fumu ve ya\u015fam\u0131 simgelerken erkek neden ve avc\u0131l\u0131kla \u00f6l\u00fcm\u00fc temsil ederek ikincil konuma itilmesin? Ya da madem kad\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n b\u00fct\u00fcn sosyalle\u015fme ve k\u00fclt\u00fcrlenme s\u00fcre\u00e7lerinde etkin neden k\u00fclt\u00fcrle ili\u015fkilendirilmesin? Sorular \u00e7o\u011falt\u0131labilir.<\/p>\n

“Kad\u0131n evrensel olarak ikincil midir?” sorusunu “Evet” diye yan\u0131tlamak her zaman bir teslimiyet de\u011fildir elbette. Soruyu esin verici bir \u015fekilde “Hay\u0131r!” diye yan\u0131tlayan ara\u015ft\u0131rmalar azd\u0131r ama “evrensel erkek \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc”<\/strong> kabul\u00fcn\u00fc tart\u0131\u015fmaya a\u00e7ar. Bu soruyu yan\u0131tlamak i\u00e7in antropolojinin olanaklar\u0131n\u0131n zengin oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130nsanl\u0131k tarihine ili\u015fkin zengin varsay\u0131mlardan ya\u015fayan topluluklara ait g\u00f6rece g\u00fcncel ger\u00e7ekliklere kadar her t\u00fcrl\u00fc veriyi antropolojik alanyaz\u0131nda bulabiliriz. Verilerin zengin ve \u00e7e\u015fitli olmas\u0131 soruya tek bir yan\u0131t verilmesini garantiler mi? Ne yaz\u0131k (ve ne mutlu) ki hay\u0131r. Ancak sorunun yan\u0131t\u0131 evet de olsa hay\u0131r da olsa yol haritam\u0131z a\u00e7\u0131kt\u0131r: Bu e\u015fitsizlik \u00e7\u00f6z\u00fclmeli.<\/p>\n

 <\/p>\n

(*)Is Female to Male as Nature is to Culture? Sherry B. Ortner Feminist Studies, Vol. 1, No. 2 (Autumn, 1972), pp. 5-31<\/em><\/h5>\n

 <\/p>\n

\u2666<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kad\u0131nlar evrensel olarak ikincil midir? \u00d6nce soruyu a\u00e7mak gerek. Tek ba\u015f\u0131na \u015fu “evrensel” teriminin bile insan\u0131 d\u00fcnyan\u0131n ve evrenin merkezine koyan bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck kabul\u00fcn\u00fcn g\u00f6stergesi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ancak biz bunu bir kenara koyup daha temel ba\u015fka bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck kabul\u00fcne odaklanal\u0131m: Erke\u011fin kad\u0131na olan \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc. Oda\u011f\u0131m\u0131z kad\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in kad\u0131n \u00fczerinden tan\u0131mlayacak olursak; kad\u0131n\u0131n toplumdaki ikincilli\u011fi, […]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":7078,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[11,39,41],"tags":[104,105,260,402,454,753,755],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7077"}],"collection":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7077"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7077\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7078"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/perihanciragoz.com\/dijitaltopuklar\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}